Biobanken

Klik hier om deze pagina af te drukken

Ethische aspecten

Twee belangrijke ethische dilemma's die spelen bij biobanken zijn:

Biobanken presenteren in hun reglement of 'charter' (Engels) hoe zij omgaan met deze en andere kwesties. Het internationale P3G consortium heeft formats ontwikkeld voor het invullen van ethische- en beleidsaspecten. U kunt deze op de website van het P3G consortium vinden. Een voorbeeld in het Nederlands is het Kaderreglement van het Parelsnoer Initiatief.   

Over welke resultaten uit onderzoek moeten patiënten geïnformeerd worden?

Veel van het onderzoek dat met biobanken plaatsvindt, is fundamenteel wetenschappelijk van aard. Dat houdt in dat het zich richt op het ontdekken van de oorzaken van ziekten of hoe een bepaald ziektebeeld zich ontwikkelt. Bovendien moeten deze resultaten gevalideerd worden. Vaak zijn de implicaties van de resultaten voor een individuele patiënt dan ook onzeker. Elke biobank heeft een beleid ten aanzien van het terugkoppelen van bevindingen die van direct medisch belang zijn voor een patiënt. Ook in de Code Goed Gebruik is er aandacht voor het terugkoppelen van individuele bevindingen. Overigens is terugkoppeling naar individuele patiënten alleen mogelijk als het lichaamsmateriaal niet volledig anoniem is opgeslagen.

Onderzoek met biobanken leidt ook tot algemene resultaten bijvoorbeeld over een bepaalde ziekte. Dit soort informatie gaat niet over 1 specifieke patiënt maar over een groep patiënten. Omdat (een deel van) deze groep mogelijk geïnteresseerd is in deze informatie zouden onderzoekers en biobanken aandacht moeten besteden aan het terugkoppelen van deze informatie, bijvoorbeeld via een relevante patiëntenorganisatie. Een voorbeeld van een manier om de algemene resultaten van onderzoek onder een breed publiek bekend te maken is LeesbaarOnderzoek.nl, een initiatief van onder meer het Diabetes Fonds.

Het is belangrijk dat patiënten en andere deelnemers aan biobanken van tevoren geïnformeerd worden over bijvoorbeeld:

  • In welk geval zij individuele bevindingen terughoren
  • Hoe zij bezwaar kunnen maken tegen het terughoren van eventuele individuele bevindingen
  • Hoe zij geïnformeerd worden over de algemene resultaten die uit het onderzoek voortkomen

 

In hoeverre mogen gegevens en materiaal gedeeld worden? ook met bedrijven?

Biobanken hebben alleen nut als ze ook worden gebruikt voor onderzoek. Hiervoor moet de beheerder van een biobank specifieke procedures opstellen. Deze gaan bijvoorbeeld over:

  • Wie kan er toegang krijgen?
  • Onder welke voorwaarden wordt toegang gegeven?
  • Wie bepaalt of er aan die voorwaarden wordt voldaan? 

Het uiteindelijke doel van onderzoek met biobanken is het ontwikkelen van nieuwe of verbeterde therapieën medicijnen. Hierbij is de betrokkenheid van (farmaceutische) bedrijven erg belangrijk. Daarvoor kan het nodig zijn om medische gegevens en lichaamsmateriaal te delen met deze bedrijven. Voor het overdragen van lichaamsmateriaal aan derden is een zogenaamde 'Materials Transfer Agreement' nodig, waarin de voorwaarden waaronder overdracht plaatsvindt worden vastgelegd.

Overigens hebben veel bedrijven ook eigen biobanken en registraties.

 

Website: Websteen